Autor: celesteconsolin

Cervus nemorosis excitatus latibulis,

Ut venatorum effugeret instantem necem,

Caeco timore proximam villam petit

Et opportuno se bovili condidit.

Hic bos latenti: Quidnam voluisti tibi,

Infelix, ultro qui ad necem cucurreris

Hominumque tecto spiritum commiseris?

At ille supplex: Vos modo inquit parcite;

Occasione rursus erumpam data.

Spatium diei noctis excipiunt vices.

Frondem bubulcus adfert, nil ideo videt.

Eunt subinde et redeunt omnes rustici,

Nemo animadvertit: transit etiam vilicus,

Nec ille quicquam sentit. Tum gaudens ferus

Bubus quietis agere coepit gratias,

Hospitium adverso quod praestiterint tempore.

Respondit unus: salvum te cupimus quidem;

Sed ille, qui oculos centum habet, si venerit,

Magno in periclo vita vertetur tua.

Haec inter ipse dominus a cena redit

Et quia corruptos viderat nuper boves,

Accedit ad praesepe: Cur frondis parum est,

Stramenta desunt? Tollere haec aranea

Quantum est laboris? Dum scrutatur singula,

Cervi quoque alta conspicatur cornua;

Quem convocata iubet occidi familia

Praedamque tollit. Haec significat fabula

Dominum videre plurimum in rebus suis.

Aesopi ingenio statuam posuere Attici

Servumque collocarunt aeterna in basi,

Patere honoris scirent ut cuncti viam

Nec generi tribui, sed virtuti gloriam.

Quoniam occuparat alter ne primus foret,

Ne solus esset studui; quod superfuit:

Nec haec invidia, verum est aemulatio.

Quod si labori faverit Latium meo,

Plures habebit, quos opponat Graeciae.

Si livor obtrectare curam voluerit,

Non tamen eripiet laudis conscientiam.

Si nostrum studium ad aures cultas pervenit

Et arte fictas animus sentit fabulas,

Omnem querelam submovet felicitas.

Sin autem rabulis doctus occurrit labor,

Sinistra quos in lucem natura extulit

[Nec quicquam possunt nisi meliores carpere,]

Fatale vitium corde durato feram,

Donec fortunam criminis pudeat sui.

Phaedri libellos legere si desideras,

Vaces oportet, Eutyche, a negotiis,

Ut liber animus sentiat vim carminis.

Verum inquis tanti non est ingenium tuum,

Momentum ut horae pereat officiis meis.

Non ergo causa est manibus id tangi tuis,

Quod occupatis auribus non convenit.

Fortasse dices: Aliquae venient feriae,

Quae me soluto pectore ad studium vocent.

Legesne, quaeso, potius viles nenias,

Impendas curam quam rei domesticae,

Reddas amicis tempora, uxori vaces,

Animum relaxes, otium des corpori,

Ut assuetam fortius praestes vicem?

Mutandum tibi propositum est et vitae genus,

Intrare si Musarum limen cogitas.

Ego, quem Pierio mater enixa est iugo,

In quo tonanti sancta Mnemosyne Iovi

Fecunda novies artium peperit chorum,

Quamvis in ipsa paene natus sim schola

Curamque habendi penitus corde eraserim

Et laude invicta vitam in hanc incubuerim,

Fastidiose tamen in coetum recipior.

Quid credis illi accidere, qui magnas opes

Exaggerare quaerit omni vigilia,

Docto labori dulce praeponens lucrum?

Sed iam quodcumque fuerit, ut dixit Sinon,

Ad regem cum Dardaniae perductus foret,

Librum exarabo tertium Aesopi stilo,

Honori et meritis dedicans illum tuis.

Quem si leges, laetabor; sin autem minus,

Habebunt certe quo se oblectent posteri.

Nunc fabularum cur sit inventum genus,

Brevi docebo. Servitus obnoxia,

Quia quae volebat non audebat dicere,

Affectus proprios in fabellas transtulit

Calumniamque fictis elusit iocis.

Ego porro illius semita feci viam,

Et cogitavi plura quam reliquerat,

In calamitatem deligens quaedam meam.

Quod si accusator alius Seiano foret,

Si testis alius, iudex alius denique,

Dignum faterer esse me tantis malis,

Nec his dolorem delenirem remediis.

Suspicione si quis errabit sua

Et rapiet ad se quod erit commune omnium,

Stulte nudabit animi conscientiam.

Huic excusatum me velim nihilo minus:

Neque enim notare singulos mens est mihi,

Verum ipsam vitam et mores hominum ostendere.

Rem me professum dicet fors aliquis gravem.

Si Phryx Aesopus potuit, Anacharsis Scytha

Aeternam famam condere ingenio suo:

Ego, litteratae qui sum propior Graeciae,

Cur somno inerti deseram patriae decus?

Threissa cum gens numeret auctores suos,

Linoque Apollo sit parens, Musa Orpheo,

Qui saxa cantu movit et domuit feras

Hebrique tenuit impetus dulci mora.

Ergo hinc abesto livor, ne frustra gemas,

Quoniam mihi sollemnis debetur gloria.

Induxi te ad legendum; sincerum mihi

Candore noto reddas iudicium peto.

Anus iacere vidit epotam amphoram,

Adhuc Falerna faece ex testa nobili

Odorem quae iucundum late spargeret.

Hunc postquam totis avida traxit naribus:

O suavis anima! quale in te dicam bonum

Antehac fuisse, tales cum sint reliquiae?

Hoc quo pertineat, dicet qui me noverit.

Solet a despectis par referri gratia.

Panthera inprudens olim in foveam decidit.

Videre agrestes: alii fustes congerunt,

Alii onerant saxis; quidam contra miseriti

Periturae quippe, quamvis nemo laederet,

Misere panem ut sustineret spiritum.

Nox insecuta est: abeunt securi domum,

Quasi inventuri mortuam postridie.

At illa, vires ut refecit languidas,

Veloci saltu fovea sese liberat

Et in cubile concito properat gradu.

Paucis diebus interpositis provolat,

Pecus trucidat, ipsos pastores necat,

Et cuncta vastans saevit irato impetu.

Tum sibi timentes, qui ferae pepercerant,

Damnum haut recusant, tantum pro vita rogant.

At illa: memini quis me saxo petierit,

Quis panem dederit; vos timere absistite;

Illis revertor hostis, qui me laeserunt.

Usu peritus hariolo veracior

Vulgo esse fertur, causa sed non dicitur,

Notescet quae nunc primum fabella mea.

Habenti cuidam pecora pepererunt oves

Agnos humano capite. Monstro territus

Ad consulendos currit maerens hariolos.

Hic pertinere ad domini respondet caput

Et avertendum victima periculum.

Ille autem adfirmat coniugem esse adulteram

Et insitivos significari liberos,

Sed expiari posse maiore hostia.

Quid multa? Variis dissident sententiis

Hominisque curam cura maiore adgravant.

Aesopus ibi stans, naris emunctae senex,

Natura numquam verba cui potuit dare:

Si procurare vis ostentum, rustice,

Uxores inquit da tuis pastoribus.

Pendere ad lanium quidam vidit simium,

Inter relicuas merces atque obsonia;

Quaesivit quidnam saperet. Tum lanius iocans:

Quale inquit caput est, talis praestatur sapor.

Ridicule magis hoc dictum quam vere aestimo;

Quando et formosos saepe inveni pessimos,

Et turpi facie multos cognovi optimos.

Successus ad perniciem multos devocat.

Aesopo quidam petulans lapidem impegerat.

Tanto inquit melior! Assem deinde illi dedit,

Sic prosecutus: Plus non habeo mercules,

Sed unde accipere possis monstrabo tibi.

Venit ecce dives et potens: huic similiter

Impinge lapidem et dignum accipies praemium.

Persuasus ille fecit quod monitus fuit;

Sed spes fefellit impudentem audaciam:

Comprensus namque poenas persolvit cruce.

Musca in temone sedit et mulam increpans:

Quam tarda es! inquit non vis citius progredi?

Vide ne dolone collum conpungam tibi.

Respondit illa: Verbis non moveor tuis;

Sed istum timeo sella qui prima sedens

Tergum flagello temperat lento meum

Et ora frenis continet spumantibus.

Quapropter aufer frivolam insolentiam;

Nam et ubi tricandum et ubi sit currendum scio.

Hac derideri fabula merito potest,

Qui sine virtute vanas exercet minas.

Quam dulcis sit libertas, breviter proloquar.

Cani perpasto macie confectus lupus

Forte occucurrit. Dein salutati invicem

Ut restiterunt: Unde sic, quaeso, nites?

Aut quo cibo fecisti tantum corporis?

Ego, qui sum longe fortior, pereo fame.

Canis simpliciter: Eadem est condicio tibi,

Praestare domino si par officium potes.

Quod? inquit ille. Custos ut sis liminis,

A furibus tuearis et noctu domum.

Ego vero sum paratus: nunc patior nives

Imbresque in silvis asperam vitam trahens:

Quanto est facilius mihi sub tecto vivere,

Et otiosum largo satiari cibo?

Veni ergo mecum. Dum procedunt, aspicit

Lupus a catena collum detritum cani.

Unde hoc, amice? Nil est. Dic sodes tamen.

Quia videor acer, alligant me interdiu,

Luce ut quiescam et vigilem, nox cum venerit:

Crepusculo solutus, qua visum est, vagor.

Adfertur ultro panis; de mensa sua

Dat ossa dominus; frusta iactat familia

Et, quod fastidit quisque, pulmentarium.

Sic sine labore venter impletur meus.

Age, abire si quo est animus, est licentia?

Non plane est inquit. Fruere, quae laudas, canis:

Regnare nolo, liber ut non sim mihi.