Autor: celesteconsolin

Praecepto monitus saepe te considera.

Habebat quidam filiam turpissimam

Idemque insignem pulchra facie filium.

Hi, speculum in cathedra matris ut positum fuit,

Pueriliter ludentes forte inspexerunt.

Hic se formosum iactat: illa irascitur

Nec gloriantis sustinet fratris iocos,

Accipiens quippe cuncta in contumeliam.

Ergo ad patrem decurrit laesura invicem

Magnaque invidia criminatur filium,

Vir natus quod rem feminarum tetigerit.

Amplexus ille utrumque et carpens oscula

Dulcemque in ambos caritatem partiens:

Cotidie inquit speculo vos uti volo:

Tu formam ne corrumpas nequitiae malis;

Tu faciem ut istam moribus vincas bonis.

Vulgare amici nomen, sed rara est fides.

Cum parvas aedes sibi fundasset Socrates,

(Cuius non fugio mortem, si famam adsequar,

Et cedo invidiae, dummodo absolvar cinis),

Ex populo sic nescioquis, ut fieri solet:

Quaeso, tam angustam talis vir ponis domum?

Utinam inquit veris hanc amicis impleam!.

Periculosum est credere et non credere.

Ponam utriusque breviter exemplum rei.

Hippolytus obiit, quia novercae creditum est;

Cassandrae quia non creditum, ruit Ilium.

Ergo exploranda est veritas multum, prius

Quam stulte prava iudicet sententia.

Sed fabulosam ne vetustatem eleves,

Narrabo tibi memoria quod factum est mea.

Maritus quidam cum diligeret coniugem

Togamque puram iam pararet filio,

Seductus in secretum a liberto est suo,

Sperante heredem suffici se proximum.

Qui cum de puero multa mentitus foret

Et plura de flagitiis castae mulieris,

Adiecit id, quod sentiebat maxime

Doliturum amanti, ventitare adulterum

Stuproque turpi pollui famam domus.

Incensus ille falso uxoris crimine

Simulavit iter ad villam clamque in oppido

Subsedit: deinde noctu subito ianuam

Intravit, recta cubiculum uxoris petens,

In quo dormire mater natum iusserat,

Aetatem adultam servans diligentius.

Dum quaerunt lumen, dum concursant familia,

Irae furentis impetum non sustinens

Ad lectum vadit, temptat in tenebris caput.

Ut sentit tonsum, gladio pectus transigit,

Nihil respiciens, dum dolorem vindicet.

Lucerna adlata, simul adspexit filium

Sanctamque uxorem dormientem cubiculo,

Sopita primo quae nil somno senserat;

Repraesentavit in se poenam facinoris

Et ferro incubuit, quod credulitas strinxerat.

Accusatores postularunt mulierem

Romamque pertraxerunt ad centumviros.

Maligna insontem deprimit suspicio,

Quod bona possideat. Stant patroni fortiter

Causam tuentes innocentis feminae.

A Divo Augusto tunc petierunt iudices,

Ut adiuvaret iuris iurandi fidem,

Quod ipsos error implicuisset criminis.

Qui postquam tenebras dispulit calumniae

Certumque fontem veritatis repperit:

Luat inquit poenas causa libertus mali;

Namque orbam nato simul et privatam viro

Miserandam potius quam damnandam existimo.

Quod si delata perscrutatus crimina

Paterfamilias esset, si mendacium

Subtiliter limasset, a radicibus

Non evertisset scelere funesto domum.

Nil spernat auris, nec tamen credat statim.

Quandoquidem et illi peccant, quos minime putes,

Et qui non peccant, impugnantur fraudibus.

Hoc admonere simplices etiam potest,

Opinione alterius ne quid ponderent:

Ambitio namque dissidens mortalium

Aut gratiae subscribit aut odio suo.

Erit ille notus quem per te cognoveris.

Haec exsecutus sum propterea pluribus

Brevitate nimia quoniam quosdam offendimus.

Eunuchus litigabat cum quodam improbo,

Qui super obscena dicta et petulans iurgium

Damnum insectatus est amissi corporis.

En ait hoc unum est, cur laborem validius,

Integritatis testes quia desunt mihi.

Sed quid fortunae, stulte, delictum arguis?

Id demum est homini turpe, quod meruit pati.

In sterquilino pullus gallinacius

Dum quaerit escam, margaritam repperit.

Iaces indigno quanta res inquit loco!

Hoc si quis pretii cupidus vidisset tui,

Olim redisses ad splendorem pristinum.

Ego quod te inveni, potior cui multo est cibus,

Nec tibi prodesse nec mihi quicquam potest.

Hoc illis narro, qui me non intellegunt.

Apes in alta fecerant quercu favos:

Hos fuci inertes esse dicebant suos.

Lis ad forum deducta est, vespa iudice.

Quae genus utrumque nosset cum pulcherrime,

Legem duabus hanc proposuit partibus:

Non inconveniens corpus et par est color,

In dubium plane res ut merito venerit.

Sed ne religio peccet inprudens mea,

Alvos accipite et ceris opus infundite,

Ut ex sapore mellis et forma favi,

De quis nunc agitur, auctor horum appareat.

Fuci recusant: apibus condicio placet.

Tunc illa tali ius tulit sententiam:

Apertum est quis non possit et quis fecerit.

Quapropter apibus fructum restituo suum.

Hanc praeterissem fabulam silentio,

Si pactam fuci non recusassent fidem.

Puerorum in turba quidam ludentem Atticus

Aesopum nucibus cum vidisset, restitit

Et quasi delirum risit. Quod sensit simul

Derisor potius quam deridendus senex,

Arcum retensum posuit in media via:

Heus! inquit sapiens, expedi quid fecerim.

Concurrit populus. Ille se torquet diu

Nec quaestionis positae causam intellegit.

Novissime succumbit. Tum victor sophus:

Cito rumpes arcum semper si tensum habueris;

At si laxaris, cum voles erit utilis.

Sic lusus animo debent aliquando dari,

Ad cogitandum melior ut redeat tibi.

Inter capellas agno palanti canis:

Stulte, inquit erras; non est hic mater tua;

Ovesque segregatas ostendit procul.

Non illam quaero, quae, cum libitum est, concipit,

Dein portat onus ignotum certis mensibus,

Novissime prolapsam effundit sarcinam;

Verum illam, quae me nutrit admoto ubere

Fraudatque natos lacte, ne desit mihi.

Tamen illa est potior quae te peperit. Non ita est.

Unde illa scivit niger an albus nascerer?

Age porro: parere si voluisset feminam,

Quid profecisset, cum crearer masculus?

Beneficium sane magnum natali dedit,

Ut expectarem lanium in horas singulas!

Cuius potestas nulla in gignendo fuit,

Cur hac sit potior quae iacentis miserita est

Dulcemque sponte praestat benevolentiam?

Facit parentes bonitas, non necessitas.

His demonstrare voluit auctor versibus

Obsistere homines legibus, meritis capi.

Humanitati qui se non accommodat,

Plerumque poenas oppetit superbiae.

Cicada acerbum noctuae convicium

Faciebat, solitae victum in tenebris quaerere

Cavoque ramo capere somnum interdiu.

Rogata est ut taceret. Multo validius

Clamare occepit. Rursus admota prece

Accensa magis est. Noctua ut vidit sibi

Nullum esse auxilium et verba contemni sua,

Hac est adgressa garrulam fallacia:

Dormire quia me non sinunt cantus tui,

Sonare citharam quos putes Apollinis,

Potare est animus nectar, quod Pallas mihi

Nuper donavit; si non fastidis, veni;

Una bibamus. Illa, quae arebat siti,

Simul cognovit vocem laudari suam,

Cupide advolavit. Noctu egressa e cavo

Trepidantem consectata est et leto dedit.

Sic viva quod negarat tribuit mortua.

Olim quas vellent esse in tutela sua,

Divi legerunt arbores. Quercus Iovi

At myrtus Veneri placuit, Phoebo laurea,

Pinus Cybebae, populus celsa Herculi.

Minerva admirans, quare steriles sumerent

Interrogavit. Causam dixit Iuppiter:

Honorem fructu ne videamur vendere.

At mehercules narrabit quod quis voluerit,

Oliva nobis propter fructum est gratior.

Tunc sic deorum genitor atque hominum sator:

O nata, merito sapiens dicere omnibus!

Nisi utile est quod facimus, stulta est gloria.

Nihil agere quod non prosit fabella admonet.