Autor: celesteconsolin

Pavo ad Iunonem venit, indigne ferens

Cantus luscinii quod sibi non tribuerit;

Illum esse cunctis avibus admirabilem,

Se derideri simul ac vocem miserit.

Tunc consolandi gratia dixit dea:

Sed forma vincis, vincis magnitudine;

Nitor smaragdi collo praefulget tuo

Pictisque plumis gemmeam caudam explicas.

Quo mi inquit mutam speciem, si vincor sono?

Fatorum arbitrio partes sunt vobis datae:

Tibi forma, vires aquilae, luscinio melos,

Augurium corvo, laeva cornici omina,

Omnesque propriis sunt contentae dotibus.

Noli adfectare quod tibi non est datum,

Delusa ne spes ad querelam reccidat.

Aesopus domino solus cum esset familia,

Parare cenam iussus est maturius.

Ignem ergo quaerens aliquot lustravit domus,

Tandemque invenit ubi lucernam accenderet.

Tum circumeunti fuerat quod iter longius

Effecit brevius: namque recta per forum

Coepit redire. Et quidam e turba garrulus:

Aesope, medio sole quid cum lumine?

Hominem inquit quaero, et abiit festinans domum.

Hoc si molestus ille ad animum rettulit,

Sensit profecto se hominem non visum seni,

Intempestive qui occupato adluserit.

Supersunt mihi quae scribam, sed parco sciens,

Primum esse videar ne tibi molestior,

Distringit quem multarum rerum varietas;

Dein si quis eadem forte conari velit,

Habere ut possit aliquid operis residui:

Quamvis materiae tanta abundet copia,

Labori faber ut desit, non fabro labor.

Brevitati nostrae praemium ut reddas peto

Quod es pollicitus: exhibe vocis fidem.

Nam vita morti propior est cotidie,

Et hoc minus perveniet ad me muneris,

Quo plus consumet temporis dilatio.

Si cito rem perages, usus fiet longior:

Fruar diutius, si celerius coepero.

Languentis aevi dum sunt aliquae reliquiae,

Auxilio locus est: olim senio debilem

Frustra adiuvare bonitas nitetur tua,

Cum iam desierit esse beneficium utile,

Et mors vicina flagitabit debitum.

Stultum admovere tibi preces existimo,

Proclivis ultro cum sit misericordia.

Saepe impetravit veniam confessus reus:

Quanto innocenti iustius debet dari?

Tuae sunt partes; fuerunt aliorum prius,

Dein simili gyro venient aliorum vices.

Decerne quod religio, quod patitur fides,

Et graviter me tutare iudicio tuo.

Excedit animus quem proposuit terminum;

Sed difficulter continetur spiritus,

Integritatis qui sincerae conscius

A noxiorum premitur insolentiis.

Qui sint, requires; apparebunt tempore.

Ego, quondam legi quam puer sententiam,

‘Palam muttire plebeio piaculum est,’

Dum sanitas constabit, pulchre meminero.

Cum destinassem operis habere terminum

In hoc, ut aliis esset materiae satis,

Consilium tacito corde damnavi meum.

Nam si quis talis etiam tituli est appetens,

Quo pacto divinabit quidnam omiserim,

Ut illud ipsum cupiat famae tradere,

Sua cuique cum sit animi cogitatio

Colorque proprius? Ergo non levitas mihi,

Sed certa ratio causam scribendi dedit.

Quare, Particulo, quoniam caperis fabulis,

(Quas Aesopias, non Aesopi, nomino,

Quia paucas ille ostendit, ego plures fero,

Usus vetusto genere, sed rebus novis),

Quartum libellum, cum vacarit, perleges.

Hunc obtrectare si volet malignitas,

Imitari dum non possit, obtrectet licet.

Mihi parta laus est quod tu, quod similes tui

Vestras in chartas verba transfertis mea,

Dignumque longa iudicatis memoria.

Illitteratum plausum nec desidero.

Qui natus est infelix, non vitam modo

Tristem decurrit, verum post obitum quoque

Persequitur illum dura fati miseria.

Galli Cybebes circum in quaestus ducere

Asinum solebant baiulantem sarcinas.

Is cum labore et plagis esset mortuus,

Detracta pelle sibi fecerunt tympana.

Rogati mox a quodam, delicio suo

Quidnam fecissent, hoc locuti sunt modo:

Putabat se post mortem securum fore;

Ecce aliae plagae congeruntur mortuo.

Ioculare tibi videtur, et sane levi,

Dum nil habemus maius, calamo ludimus.

Sed diligenter intuere has nenias:

Quantam sub illis utilitatem reperies!

Non semper ea sunt quae videntur; decipit

Frons prima multos: rara mens intellegit

Quod interiore condidit cura angulo.

Hoc ne locutus sine mercede existimer,

Fabellam adiciam de mustela et muribus.

Mustela cum annis et senecta debilis

Mures veloces non valeret adsequi,

Involvit se farina et obscuro loco

Abiecit neclegenter. Mus escam putans

Adsiluit et conprensus occubuit neci.

Alter similiter periit, deinde et tertius.

Aliquot secutis venit et retorridus

Qui saepe laqueos et muscipula effugerat;

Proculque insidias cernens hostis callidi:

Sic valeas inquit ut farina es quae iaces!

Fame coacta vulpes alta in vinea

Uvam adpetebat summis saliens viribus;

Quam tangere ut non potuit, discedens ait:

Nondum matura est; nolo acerbam sumere.

Qui facere quae non possunt verbis elevant,

Adscribere hoc debebunt exemplum sibi.

Equus sedare solitus quo fuerat sitim,

Dum sese aper volutat turbavit vadum.

Hinc orta lis est. Sonipes iratus fero

Auxilium petiit hominis, quem dorso levans

Rediit ad hostem. Iactis hunc telis eques

Postquam interfecit, sic locutus traditur:

Laetor tulisse auxilium me precibus tuis,

Nam praedam cepi et didici quam sis utilis.

Atque ita coegit frenos invitum pati.

Tum maestus ille: Parvae vindictam rei

Dum quaero demens, servitutem repperi.

Haec iracundos admonebit fabula

Impune potius laedi quam dedi alteri.

Plus esse in uno saepe quam in turba boni,

Narratione posteris tradam brevi.

Quidam decedens tres reliquit filias:

Unam formosam et oculis venantem viros;

At alteram lanificam et frugi rusticam;

Devotam vino tertiam et turpissimam.

Harum autem matrem fecit heredem senex

Sub condicione totam ut fortunam tribus

Aequaliter distribuat, sed tali modo:

Ni data possideant aut fruantur; tum: simul

Habere res desierint, quas acceperint,

Centena matri conferant sestertia.

Athenas rumor implet. Mater sedula

Iuris peritos consulit; nemo expedit

Quo pacto non possideant, quod fuerit datum,

Fructumve capiant; deinde quae tulerint nihil,

Quanam ratione conferant pecuniam.

Postquam consumpta est temporis longi mora,

Nec testamenti potuit sensus colligi,

Fidem advocavit iure neglecto parens.

Seponit moechae vestem, mundum muliebrem,

Lavationem argenteam, eunuchos, glabros;

Lanificae agellos, pecora, villam, operarios,

Boves, iumenta et instrumentum rusticum;

Potrici plenam antiquis apothecam cadis,

Domum politam et delicatos hortulos.

Sic destinata dare cum vellet singulis

Et adprobaret populus, qui illas noverat,

Aesopus media subito in turba constitit:

O si maneret condito sensus patri,

Quam graviter ferret, quod voluntatem suam

Interpretari non potuissent Attici!

Rogatus deinde solvit errorem omnium:

Domum et ornamenta cum venustis hortulis

Et vina vetera date lanificae rusticae;

Vestem, uniones, pedisequos et cetera

Illi adsignate vitam quae luxu trahit;

Agros et villam et pecora cum pastoribus

Donate moechae. Nulla poterit perpeti,

Ut moribus quid teneat alienum suis.

Deformis cultum vendet ut vinum paret;

Agros abiciet moecha ut ornatum gerat;

At illa gaudens pecore et lanae dedita

Quacumque summa tradet luxuriae domum.

Sic nulla possidebit quod fuerit datum,

Et dictam matri conferent pecuniam

Ex pretio rerum quas vendiderint singulae.

Ita quod multorum fugit inprudentiam

Unius hominis repperit sollertia.

Cum victi mures mustelarum exercitu

(Historia quorum et in tabernis pingitur)

Fugerent et artos circum trepidarent cavos,

Aegre recepti tamen evaserunt necem.

Duces eorum, qui capitibus cornua

Suis ligarant, ut conspicuum in proelio

Haberent signum quod sequerentur milites,

Haesere in portis suntque capti ab hostibus;

Quos immolatos victor avidis dentibus

Capacis alvi mersit tartareo specu.

Quemcumque populum tristis eventus premit,

Periclitatur magnitudo principum;

Minuta plebes facili praesidio latet.